Historia muzyki nieklasycznej jest uboga, by nie powiedzieć żałosna. Nawet istniejące artefakty zapisane w nutach, np. divertimenta, suity, pieśni i serenady, nie są traktowane w kategoriach rozrywkowych, czy użytkowych. A w takim przeznaczeniu przecież powstały. Właściwie, gdyby nie świadectwa literackie i przekazy ludowe, to moglibyśmy nawet mniemać, że w dawnych czasach, muzyka była tylko artystyczna, poważna i natchniona. Ktoś mógłby nawet zażartować, że zapewne nie istniały też żadne inne oczekiwania wobec niej, jak tylko takie, stymulujące głębokie doznania intelektualne i estetyczne.
Muzyka rozrywkowa istniała zawsze. To, że nie mamy bezpośrednich na to dowodów wynika z innych przyczyn. Otóż ta twórczość powstawała głównie w kręgach amatorskich, a zapisywanie muzyki wymagało już profesjonalnych umiejętności. Nie istniały też żadne możliwości rejestrowania fonograficznego muzyki.
Muzyką rozrywkową jest twórczość ludowa. Komponowana, a przede wszystkim improwizowana dla celów bieżących, np. zabawowych, rytualnych, religijnych, tanecznych i okazjonalnych. Nie była zapisywana, a tylko przekazywana z pokolenia na pokolenie przez naśladownictwo, zapamiętywanie i modyfikowanie według indywidualnych preferencji i umiejętności. Dopiero od okresu Romantyzmu, kiedy to muzycznym folklorem mocno się inspirowali wykształceni kompozytorzy, pewne jej elementy, np. melodie, zaczęto notować na pięcioliniach i rozwijać w sposób artystyczny. Współcześnie częściej mamy już do czynienia z komercjalizacją tej twórczości, niż jej źródłowym autentykiem.
Pierwszymi, notowanymi w partyturach kompozycjami traktowanymi przez nas w kategoriach rozrywkowych były operetki, burleski, wodewile, musicale, piosenki i muzyka taneczna. Pisano je wyłącznie w przeznaczeniu dla szerokiego kręgu odbiorców, niekoniecznie wyedukowanego muzycznie i nie chodzącego na koncerty do filharmonii.
Istotny przełom w muzyce rozrywkowej, dotąd sięgającej albo do korzeni etnicznych, albo do form klasycznych, spowodował powstały na terenie Stanów Zjednoczonych blues. Styl ten, powstały z brutalnego mariażu elementów muzyki zachodnioeuropejskiej z afrykańską, całkowicie zmienił dotychczasowe oczekiwania wobec twórczości popularnej. Pojawiły się, m.in. takie konwencje, jak jazz, soul, rhythm and blues, rock and roll, twist, funk, hip-hop i rap.
Aktualnie nurtów muzycznych, uznawanych przez nas za rozrywkowe jest bardzo dużo. Największą popularnością cieszy się wśród nich, tzw. pop. W jego ramach mogą się pojawiać składniki dowolnych innych stylów, ale zawsze pozbawione cech radykalnych, wywołujących nadmierną ekspresję. Formą najbardziej znaczącą w popie jest piosenka. Komponowana w dowolnych rytmach i tempach i wykonywana za pomocą dowolnych składów instrumentalnych stanowi podstawę tej twórczości. Jak wiemy, najlepsi jej wykonawcy uzyskują status gwiazdorski, a na koncerty tych gwiazd przychodzą wielotysięczne tłumy.
Muzyką rozrywkową jest smooth jazz. Kiedyś nurt ten miał rzeczywiście wiele wspólnego z jazzem. Z jazz-rocka i fusion zresztą się wywodził. Dzisiaj z jazzem nic go nie łączy, a prawie wszystko dzieli. Jego podstawową formą wypowiedzi jest piosenka instrumentalna, interpretowana w wyraźnie nakreślonej pulsacji rytmicznej.
Country and western, zwane dzisiaj po prostu country, to kolejny nurt muzyczny stanowiący współczesną muzykę rozrywkową. Powstały, podobnie jak blues, na terenie USA i początkowo będący niejako w opozycji do tego drugiego, od pewnego czasu łączy w sobie wszelkie elementy różnych stylistyk (w tym bluesowych). Jego formy to głównie piosenki: wokalno-instrumentalne lub instrumentalne. Wykonania mają często charakter wirtuozowski i są zaaranżowane w szczegółach.
Cała muzyka taneczna przynależy do zbioru kompozycji rozrywkowych. Jej cechami charakterystycznymi są szablony rytmiczne w ściśle określonych tempach. Wśród ogromnej ilości różnych tańców, popularnymi nadal są walce, tanga, samby, salsy, beguiny, mamba, cha-che i calypsa. Z nowszych, wielką estymą ciszą się m.in. disco, funky i hip-hop.
Do kanonu muzyki rozrywkowej zaliczamy częściowo niektóre style jazzowe, np. dixieland i jazz lat trzydziestych. Przynależy też do niej soul, rock and roll i rhythm and blues. Z tym, że stanowią one inną, bardziej już wyrafinowaną odmianę muzyki popularnej. Pojawiają się w nich atrybuty bluesa, a niekiedy wręcz są skomponowane w jego estetyce.
Generalnie możemy uznać, że wszelkie style muzyczne nie będące nurtami klasycznymi, stanowią muzykę rozrywkową. I nie o nazwę tu chodzi – skądinąd niezbyt szczęśliwą, niektórym fanom wręcz źle się kojarzącą – ale o jej przeznaczenie. Wyraża ona potrzeby i oczekiwania współczesnych jej odbiorców i odzwierciedla jego kulturowe i społeczne aspiracje.
Tekst: Piotr Kałużny
Artykuł ukazał się w numerze 12/2012 miesięcznika Muzyk.
